ماسه و آهك جوشانيده ، چنان صاف و هموار ساخته‌اند كه با اندك باران ، چنان تميز و شفاف مىشود كه عكس در آن نمايان است . گاه معابر را با چوب فرش مىكنند . در كنار كوچه‌ها ، هر پنجاه ذرع فاصله ، يك لولهء آبى حاضر است كه تلمبه را بر او وصل نموده كوچه را مىشويند يا درختهاى خيابان را آب مىدهند . در پاى درختها ، شبكهء آهنى نصب نموده‌اند كه ملصق بر زمين است ، و در ميان هر درخت ، يك چراغ نصب كرده‌اند . درختها را با سه چهار ذرع فاصله ، در زمين نشانيده‌اند كه شاخه‌ها به‌هم رسيده و سايه انداخته است . زمين كوچه‌ها را با سنگ تراشيدهء به قدر آجر ، فرش نموده‌اند . سنگ نتراشيده و قلوه‌سنگ در هيچ كوچه و خيابانى ديده نمىشود . همه اوقات ، در وسط كوچه و اطراف كوچه ، آدم و مستحفظ ايستاده و اگر كثافت و ناپاكى ببينند ، فورا پاك و تميز مىكنند ، و كوچه و خيابانها چنان پاك و تميز و شسته و رفته است كه شخص هوس مىكند كه همه اوقات در كوچه راه برود و بنشيند ، و صندليهاى فراوان و نيمكتهاى بسيار در كوچه و خيابانها در هر جا ، بموقع خود ، گذارده‌اند . در شبها ، بقدرى در كوچه‌ها و خيابانها و ميدانها چراغ گاز روشن مىنمايند كه گويا هر شب در پاريس جشن دولتى و سلطنتى است ؛ يا شب عيدى است كه مخصوصا اينقدر چراغ روشن نموده‌اند . چراغها از سر شب تا صبح مىسوزد . جناب مؤيد الملك اين شعر را بمناسبت چراغ گاز خواندند : جانا ادب آنست كه در حضرت پاريس * گوئيم كه ما خود شب تاريك نديديم « 1 » در دورهء ناصر الدين شاه ، به همت ميرزا عبد الغفار نجم الدوله ، نفوس دار الخلافهء تهران در زمستان 1284 قمرى ( 1246 شمسى 1868 ميلادى ) سرشمارى گرديد . اين كار مثبت و مفيد ، در مدت دو ماه ، پايان پذيرفت : « عدد بيوت دار الخلافهء ناصره : در ارگ سلطانى 195 باب ، در عود لاجان 2508 باب ، در چالميدان 2347 باب ، در سنگلج 1969 باب ، در محلهء بازار 1488 باب ، در محلات خارج شهر 1024 باب ؛ عدد مساجد 47 باب ، عدد مدارس 35 باب ، عدد تكايا 34 باب . عدد دكاكين خبازى صدوهفتاد باب ، عدد حمامهاى عام صدونود باب ، عدد كاروانسراهاى تجارتى و غيرتجارتى صدوسى باب ، عدد يخچالها بيست باب . عدد دستگاههاى كوره‌پزى هفتاد باب ، عدد اصطبلهاى خاصى كه مردم ساخته‌اند دويست‌وهفتادوهفت باب ، عدد بيوت يهود صدوشصت باب . و حال اين تفصيل را به ارقام هندسه و سياق نيز مىنويسيم تا واضح‌تر شود .

--> ( 1 ) . ر ك : سفرنامهء حاجى پيرزاده ، پيشين . ج 1 ، ص 193 - 190 .